Plakat "Żarnowiec stop" autorstwa Krzysztofa Gotowickiego. Ale to już późniejsze czasy

Kolejna rocznica awarii w Czarnobylu to okazja do przypomnienia pewnej mało znanej inicjatywy związanej z tą awarią. Jest mi ona bliska, bo ją wymyśliłem. To znaczy: wymyśliłem gigantyczny protest i nową gałąź działań dla opozycji (tak to widziałem) a zostały z tego trzy pożółkłe karteczki. No, najczęściej  tak bywa. Ostatnio te karteczki znalazłem po latach.

Otóż kilka dni po katastrofie czarnobylskiej, kiedy przygotowywałem się do matury, łykając porcję płynu Lugola wpadłem na genialny (tak  mi się wydawało) pomysł. Solidarność, tak myślałem, powinna zacząć zbierać podpisy pod apelem do władz o wycofanie się z budowy elektrowni w Żarnowcu. Marzyła mi się olbrzymia akcja, petycje pod kościołami, miliony podpisów, nowa mobilizacja całej opozycji… Oczywiście nie byłem tak naiwny, żeby sądzić że komuniści się przestraszą czy ugną. Nie w tym rzecz. Chodziło przede wszystkim o to, żeby działać na nowym polu. Zmobilizować tych, co od tzw. polityki woleli się trzymać z dala, ale już sprawy zdrowia, bezpieczeństwa traktowali inaczej.

Najpierw podzieliłem się tym pomysłem z Tomkiem Rozwadowskim z mat-fiz (chodziliśmy razem do I LO w Gdańsku – ja do humany). Tomkowi się spodobało, choć może nie aż tak jak mi, bo był bardziej zaangażowany w maturę. Nie za bardzo wiedzieliśmy co dalej, bo nasza organizacja, w której wcześniej się udzielaliśmy, wokół pisma „Jedynka”, już dawno stała się legendą. Od kiedy odeszli ze szkoły Piotr Sernicki i Paweł Adamowicz (starsi o dwa lata) i Sławomir Berbeć (był rok wyżej) nie było już napędu ani też kontaktów, żeby coś zorganizować.

Pierwsza strona listu gdańskich naukowców do Zbigniewa Messnera z pytaniami na temat bezpieczeństwa budowanej EJ Żarnowiec

Druga strona listu gdańskich naukowców do Zbigniewa Messnera z pytaniami na temat bezpieczeństwa budowanej EJ Żarnowiec

Ostatnia strona listu gdańskich naukowców do Zbigniewa Messnera z pytaniami na temat bezpieczeństwa budowanej EJ Żarnowiec

Postanowiliśmy pójść z tym pomysłem do księdza Jankowskiego, z którym mieliśmy wcześniej trochę kontaktów. Ksiądz nas wysłuchał, dyskretnie dłubiąc w zębach (było akurat po obiedzie). I kazał czekać. Nasłuchiwałem Wolnej Europy przez kolejne dni, marnie koncentrując się na nauce, a tu nic. I tak to trwało aż do końca  maja, kiedy z naszego pomysłu na zebranie milionów podpisów został list do ówczesnego premiera Zbigniewa Messnera podpisany przez grono gdańskich naukowców. Grono było bardzo szacowne, kompetentne i zasłużone. Nazwiska bardzo znane, ale  nam chodziło o coś zupełnie innego. Zawód był straszny. Ech, inicjatywa zmarnowana. Musiałem czekać do strajków w 1988 roku, żeby jako tako odbudować wiarę w Jankowera (jak się ks. Jankowskiego czasem nazywało).

Dopiero Ruch Wolność i Pokój wziął się porządnie za Żarnowiec i walcząc przeciwko tej elektrowni solidnie napsuł krwi Jaruzelskiemu. I ja tam też byłem

Ps.

Ale teraz komuny już nie ma. I jeśli chodzi o budowę elektrowni w Żarnowcu to jestem „za”.

Kebap w glinianym dzbanku. Mniam (ta ekipa z tyłu to nie my!!!)

Kebap, narodowa turecka potrawa jest czymś innym w Polsce, a czymś innym w Turcji. Turecki kebap może być drobiowy, wołowy(najlepszy), lub cielęcy, nigdy wieprzowy. Polski kebap jest podobny do greckiego gyrosu, ale w Turcji ma inny smak. Podstawowa zasada to jeść tam, gdzie jedzą miejscowi.

Turecki kebap jest najczęściej suchym plackiem zwiniętym w rulon i wypełnionym warzywami, sosem i mięsem wątpliwego pochodzenia. Ale za to jaki pyszny! Obowiązkowym dodatkiem jest napój Ayran, słonawy jogurt z kulturami bakterii. Podobny w smaku do kefiru, jednak zdecydowanie lepszy. Przygotowywany jest w budkach, lub w małych restauracjach, w całości robiony na oczach klientów, zawsze świeży.

Najlepszy kebap, jaki jedliśmy, jedliśmy w Stambule, w małej restauracyjce schowanej w bocznej uliczce. W środku panował przyjemny chłód kontrastujący z panującym na zewnątrz upałem. Jak w większości lokali, drzwi były otwarte na oścież, więc można było podziwiać widok na uliczkę. Pierwszą rzeczą, która przykuła moją uwagę, było coś wyglądającego jak mały zlew, lecz wypełnionego pysznym, cudownie orzeźwiającym, spienionym napojem Ayran. Od razu zamówiliśmy kebaby; ja zamówiłem kebap z wołowiny. Była to najlepsza rzecz, jaką jadłem podczas całego wyjazdu; był lekko słony i lekko ostry w smaku, smakował tak, jak powinien smakować kebap. Krótko mówiąc, był doskonały. Zjadłem 2 takie kebaby. Do tego wypiłem 3 szklanki napoju Ayran, który doskonale gasił pragnienie.

Inną rzeczą, którą jedliśmy w Stambule, było coś w rodzaju kanapki; kawałek specjalnej bułki, trochę ościstej ryby i trochę sałaty i pomidora, mocno posolone – ogólnie takie sobie. jedyną rzeczą wartą uwagi było to, że wszystko robiono na łódce przywiązanej do brzegu, ot taka ciekawostka.

W Kapadocji jedliśmy coś, co nazywało się pottered kebap – mięso było podawane (i pieczone) w glinianym, zamkniętym garnuszku, który kelner, podając, rozbijał specjalnym młotkiem. Przepyszny!

Typowym tureckim deserem jest baklava – bardzo słodkie miodowe ciastko. Ogólnie, w Turcji desery są słodkie. Innym przykładem są bloki z agaru (galaretki) z orzechami w środku i posypane z zewnątrz słodkościami.

Ogólnie jedzenie w Turcji było smaczne, niezbyt drogie i łatwo dostępne. Do tego kraju warto by pojechać nawet z  czysto kulinarnych względów.

W „przycampingowej” knajpie  kelnerka  próbowała  nas naciąć starym sposobem, że niby się pomyliła i na zwróconą uwagę bardzo przepraszała. Sęk w tym, że próbowała z nami tak dwa razy, a potem jeszcze widziałem jak na to samo próbowała z innymi  ludźmi. Poza tym camping był dość przyjemny.

Miasteczko Paros to przede wszystkim promenada nad brzegiem, po której spacerują tłumy ludzi. Miasteczko chwali się  wieżą,  która zbudowana jest na fundamentach antycznych. Rzeczywiście, w murze widać jakieś fragmenty połamanych  kolumn i innych tego typu elementów.

Drugiego dnia pojechaliśmy do miasteczka Naoussa. To ono dominuje na pocztówkach, które sprzedają na Paros. Przede wszystkim widnieje na nich coś w rodzaju Wenecji, czyli domy zlokalizowane nad samym morzem. Miejsce okazało się przyjemne, ale z Wenecją niewiele mające wspólnego. Tyle jej było co na tych pocztówkach, kilka domów. I jakoś my nie byliśmy w stanie złapać tak ciekawego kadru. Może stan wody był za niski?

Z Paros popłynęliśmy do Pireusu.

Uderza tutaj zieleń. Oczywiście nie taka jak nasza, to jest w końcu Grecja. Ale zielonego jest zdecydowanie więcej niż gdzie indziej. Wyspa jest także największa i to też się czuje. Po prostu jest tu więcej miejscowych, którzy żyją swoim życiem i na turystów nie zwracają specjalnej uwagi.

Naxos ma także słynny zabytek, znajdujący się na wszystkich pocztówkach. To ruiny świątyni Apollina, z których zachował się rodzaj bramy.  Ściślej mówiąc sto, czy stopięćdziesiąt lat temu Grecy podnieśli z ziemi kilka kamieni i postawili je na wzór tamtej „bramy”. Nie ma złudzeń: tu w okolicy nic nie dotrwało do naszych czasów. Jeśli gdzieś jest stoją jakieś ściany albo istnieje jakaś powała, to znaczy że ktoś to odbudował. Czy mniej lub bardziej zręcznie – to raczej temat dla specjalistów. Ludziom generalnie raczej się podoba. Nam na Naxos też się to podobało.

Mimo tych cech, wydało nam się, że na wyspie było raczej niewielu turystów. Na nasz camping dostaliśmy się oczywiście busem, który zabrał nas z przystani promowej. Gorzej było z powrotem, bo znajduje się on od dość daleko od miasteczka. Chodziliśmy piechotą ale było to uciążliwe. Camping jest przeciętnie utrzymany. Ma sporo ocienionych miejsc  i długi, głęboki basen, który trzeba by uznać za niezły gdyby nie to, że miał dno trochę za bardzo porośnięte glonami.

Śliczna na Naxos jest Chora, czyli stara część miasta portowego. Wieczorem w zasadzie zupełnie pusta choć ma mnóstwo do zaoferowania. Jest tam fascynujęcy labirynt uliczek, różnych przejść, bram, bramek… W jednym miejscu trafiliśmy na antykwariat, który pozwolił nam zobaczyć piękne i obszerne wnętrza. Na ogół przecież tutaj domy są niezwykle ciasne.

Warto wybrać się też na wycieczkę do interioru. Tam właśnie jest najwięcej zieleni.

Naxos była naszą przedostatnią wyspą. Przepłynęliśmy z niej na pobliską Paros.

Santorini, jeśli oglądamy ją na mapie, wygląda jak troszkę koślawy półksiężyc Prom Diagoras  z Ios podrzucił nas do portu o nazwie Ormos Athinos, leżącego w wewnętrznej części tego rogalika. Wyspa robi wielkie wrażenie, bo jest zupełnie inna niż wszystkie. Wpływamy bowiem w samo jej serce, które pod wpływem trzęsienia ziemi tysiące lat temu się zapadło. Strome, niemal pionowe brzegi tej części nie dają o tym zapomnieć.

W porcie czekał na takich jak my busik należącego do jednego z campingów. Wybraliśmy ten zlokalizowany w miasteczku Thira. Miejscowość jest boska. Położona na skraju kaldery jest plątaniną wąskich uliczek. Nocą toczy się tam tłum ludzi, działają liczne restauracje. Eh…

Na północnym cyplu znajduje się inna kultowa miejscowość Oia. To także kilkaset bielonych domów przycupniętych na skraju przepaści. Przed zachodem słońca zjeżdżają tam setki osób i zaczajają się by zobaczyć podobno niepowtarzalny zachód słońca.  Gdy ten spektakl dobiega końca rozlegają się… oklaski. Nam też się podobało.

W południowej części wyspy warto zobaczyć kilka pięknych plaż, z tym że te najlepsze dostępne są tylko z wody. Trzeba udać się na nie łodzią.

Z Santorini popłynęliśmy na Naxos.

Z portu przejechaliśmy autobusem do miasteczka Myloplatas gdzie znaleźliśmy kemping, których jest tam zresztą kilka. Nasz nazywał się The Purple Pig i okazał się sympatyczny. Basen, tylko tu ze wszystkich miejsc, był dostępny kiedy się tylko chciało. Na Milos naszym wielkim rozczarowaniem było to, że wieczorem i wczesnym rankiem basen był  zamykany. Potem okazało się, że jest tak wszędzie – z wyjątkiem Ios.

Tu mała ale ważna uwaga. Korzystanie z campingów zamiast z małych pensjonatów i kwater, co mogłoby być porównywalne pod względem kosztów, ma tę przewagę, że w Grecji na ogół campingi mają baseny. Zamiast więc tłoczyć się mikroskopijnych pokoikach ma się przestrzeń, przewiew i właśnie basen.

Ios jest dużo bardziej turystyczna i skomercjalizowana niż Folegandros. W Myloplatas i zapewne w innych miejscach do późna rozbrzmiewa muzyka. Gdy rodziny z dziećmi udają się na wieczorne mycie zębów w łazienkach na campingu, tam równocześnie odbywają się ostatnie przygotowania do wyjścia w miasto.

Co zobaczyć na Ios? W Myloplatas jest piękna zatoka z szeroką plażą z prawdziwie złotym piaskiem. Woda jest przejrzysta i jest dość głęboko.

Chcąc z Myloplatas dostać się do portu musimy przejechać przez położone na sporej górze miasteczko Ios. W tej stolicy warto zwiedzić starą część położoną na czubku owej góry i wskrabać się na sam jej koniuszek, gdzie znajduje się mała kapliczka. Widok stamtąd jest obłędny. Na Ios tych kapliczek jest zresztą zatrzęsienie. Podobno 365, ale nie liczyłem

Z Ios do portu można zjechać autobusem albo zejść po schodach. W porcie sporo knajpek. Zjedliśmy tam m.in. ośmiornicę. Na Ios spędziliśmy dwie noce i promem Diagoras ruszyliśmy dalej – na Santorini.

O Folegandros czytaliśmy, że jest jedną z najmniej odwiedzanych wysp w archipelagu Cykladów. Dla nas była to dobra rekomendacja i postanowiliśmy ją zobaczyć.

Okazało się być to prawdą, ale tylko częściowo. Rzeczywiście, walizkowców było tam jak na lekarstwo, ale za to plecakowców multum. Najbardziej zatłoczony camping był właśnie na Folegandros. Żółty, rozpadający się ford transit musiał bodaj cztery razy obracać, żeby nas dowieźć na miejsce. Livadi, bo tak się ten camping nazywa jest miejscem raczej spartańskim ale za to tanim i dość przyjemnym. Załoga się nawet postarała i wywiesiła polską flagę co nas troszkę ujęło mimo, że zrobili to odwrotnie.

Folegandros będziemy wspominać jako niesamowicie wietrzne miejsce. Trzeciego dnia, gdy chcieliśmy ruszyć z niej na Santoryn, okazało się że wiatr uniemożliwia kursowanie mniejszych promów. Musieliśmy do wieczora czekać na inny i oczywiście zmienić plany.

Wyspa jest raczej z tych skalistych i spalonych słońcem. Roślinności jeszcze mniej tam niż na innych. To

sprawia, że jest kłopot ze słodką wodą. Przekonaliśmy się o tym przygotowując sobie kawę w kuchni na campingu  i używając do tego wody z kranu. Ten ohydny słono – gorzki smak mam do dziś w ustach. Z prysznicem też nie było najlepiej.

Sercem wysp jest miejscowość Folegandros położona jakieś dwa kilometry od portu. Miejsce przepiękne, labirynt uliczek, przejść pomiędzy i pod domami. Ocieniony plac przed cerkwią z kilkoma knajpkami.  Zabudowa dochodzi do niesamowitej przepaści, z której rozciąga się szeroki widok na morze. Kiedyś pewnie spoglądano czy nie pojawia się w okolicy piraci.  Teraz, jak w całej pięknej Grecji taka przepaść jest idealnym miejscem by wrzucić w nią starą lodówkę albo wysiedziany tapczan.  Nad miasteczkiem góruje bialuśka cerkiew, położona na stromym wzgórzu. Wdrapaliśmy się schodami prowadzącymi do tego kościółka.

Wracając piechotą do portu (skąd już tylko kilkaset metrów do campingu) dostaliśmy się w niesamowitą dyszę wiatrową. Słowo honoru, że musieliśmy się w pewnym momencie złapać znaku drogowego. Tak wiało!

Z Folegandros, promem Dimitroula popłynęliśmy na Ios.

Na Milos dotarliśmy po ok. 8 godzinach rejsu

Camping Achivadolimini jest bardzo przyjemnym i czystym mi ejscem. Jego główną wadą jest to, że jest położony na skarpie. Że by dojść do morza (ładna plaża) trzeba wysilić się na spacer ok. 1 km. Inna wada polega na oddaleniu od głównego miasteczka. W tym upale na piechotę raczej byłoby trudno. Bilet autobusowy kosztuje 1.3 euro, niezależnie od tego ile przystanków się jedzie. Cena ta jest zresztą bardzo podobna na wszystkich wyspach, które mieliśmy okazje odwiedzić. Autobus wahadłowy kursuje co jakieś 1.5 – 2 godziny.

Zaletą campingu Achivadolimini jest przyjemny basen i niedroga restauracja. Większość prostych i smacznych dań kosztowała w granicach 5-6 euro. Przy ówczesnym przeliczniku (3 .2 PLN za euro!) czuliśmy się jak paniska.

Spośród tych odwiedzonych przez nas, wyspa Milos należy do najmniej turystycznych. Na Cykladach w ogóle nie ma tego co można spotkać np. w Hiszpanii. Wybetonowane plaże, olbrzymie hotele, totalne tłumy turystów – tego tu nie uświadczysz. Zamiast przemysłu hotelowego jest raczej tylko rzemiosło. Hoteliki i pensjonaty po kilkanaście pokoi. Oczywiście wszystko jest zorientowane na turystę, ale żadnych wielkich kołchozów nie widzieliśmy.

Duża część Milos jest w zasadzie pozbawiona dróg, czy też objęta dro gami szutrowymi, po których nie chodzi autobus. My założyliśmy, że nie wypożyczamy samochodu. Raz – żeby zminimalizować koszty, a dwa – bo uznaliśmy, że nie ma różnicy czy zobaczymy podczas wyprawy 100 miejsc czy 150. Na jedno wychodzi, a podróżując środkami komunikacji publicznej widzi się duuużo więcej.

Stolicą Milos jest Plaka, miasteczko położone na wzgórzu, górującym nad całą wyspą. Plaka jest dosyć ładna, ale nie dorównuje w najmniejszym stopniu temu co później widzieliśmy na innych wyspach. Nad miastem – Kastro, czyli twierdza, a w zasadzie jej ruiny. Jest stamtąd wspaniał y widok na wszystkie strony. Warto się wspiąć wąską ścieżką. W sumie jednak – w Grecji wszędzie są malownicze widoki z góry. W jednej ze spokojnych knajpek zjedliśmy coś miejscowego. Zapewne była wśród zamówionych pozycji sałatka grecka. Dość znacząco różni się od tego co u nas uchodzi za tę potrawę. W oryginale jest to wyszczerbiona micha napełniona pociętymi niedbale ogórkami zielonymi, pomidorami i cebulą. Na to ciepnięty jeden spory kawał fety, czasem wrzucone kilka oliwek i wszystko polane oliwą z dzbana. Do tego pieczywo – biała buła. Smakuje wyśmienicie.

Z pewnością warto też zejść z Plaki nad morze, do osa dy Klima – chociaż my akurat tego nie zrobiliśmy . Nie mogłem do tego przekonać mojego towarzystwa. Klima to kilkadziesiąt domów położonych wprost nad morzem. W taki sposób, że woda niemal wlewa się do ich środka. Każdy dom ma „garaż” na łódkę. Bardzo malownicze. My oglądaliśmy to z morza, odpływając już z wyspy.

Port Milos mieści się w osadzie Adamas. Z ciekawszych obiektów, jest tam malutkie muzeum oraz – przy samym przystanku autobusowym – knajpka z pita-gyros. W Grecji podają go w ten sposób, że kawałki mięsa typu „kebap”- najczęściej są różne rodzaje do wyboru – zawinięte są w coś pomiędzy naleśnikiem a racuchem. Do tego wrzucają kilka frytek, kawałek pomidora i co tam jeszcze im się nawinie. Do tego wielki kleks tzatziki. Ja to kocham.

Wybraliśmy się też na jedną ze słynnych tutejszych p laż – Paleohori. Padło na tę, bo dojeżdżał tam autobus. Chcieliśmy zobaczyć gorące źródła, które tam podobno są. I widzieliśmy jakieś bąbelki z siarkowodorem odrywające się od dna – to chyba było to? Poza tym fajnie – jak to na plaży. Piasek, woda…

Trzeciego dnia wczesnym rankiem ruszyliśmy dal ej, na Folegandros.

Najtańszym sposobem dotarcia do Grecji w lipcu 2008 okazał się rejsowy samolot LOT. 1050 zł w dwie strony, to było sporo taniej niż innymi liniami, łącznie z tanimi. Zastanawiałem się też nad opcją kolejową, przez Budapeszt, Belgrad, Sofię, Saloniki, ale w końcu została ona odrzucona. Żeby taka podróż miała sens powinniśmy jechać w nocy a w dzień zwiedzać. To by oznaczało jakieś 5 dni podróży w jedną stronę. Nie mieliśmy tyle czasu – zostało by nam za mało na Grecję.

Lotnisko w Atenach jest nowoczesne i czyste. Po przylocie dyskretnie się rozejrzeliśmy po nim, już szukając miejsca gdzie moglibyśmy przekimać w drodze powrotnej (wylot mieliśmy mieć ok. 4 rano). Okazało się, że można to zrobić gdziekolwiek. Obsługa bez problemu pozwala spać na podłodze, klimatyzacja aż tak bardzo nie ziębi, komunikaty nie są zbyt głośne. Nie bez powodu ateński port lotniczy jest laureatem nagrody Złotej Poduszki za 2007 rok.

Z lotniska przejechaliśmy do Pireusu. Można to zrobić autobusem lub metrem, które jak to bywa niemal wszędzie, jest droższe na ostatnich 2-3 przystankach przed lotniskiem. My użyliśmy szalonego autobusu bo chcieliśmy zobaczyć miasto nocą. Była to niezapomniana przejażdżka. Rzadko się spotka, żeby zwykły autobus komunikacji miejskiej przekraczał prędkość 100 km/h.

Port zaskoczył nas swoja wielkością i ruchem jaki się tam odbywa. A jest to tyko ruch pasażerski, bowiem towary przeładowywane są w zupełnie innej części. Kupiliśmy bilety w jednym z sennych kantorków, od gościa, który wyglądał jak z filmu z lat 60. I tu małe zaskoczenie. Okazało się że na miejscu ceny są o kilka euro wyższe niż przy zakupie przez internet.

Prom na Milos odchodził o godz. 6.00. Nasze bilety były oczywiście najtańsze (ok. 30 eur), na tzw. deck. Uprawniają one do zajmowania miejsc wszędzie z wyjątkiem miejsc w fotelach lotniczych – które maja osobne, droższe bilety. Można natomiast zajmować miejsca w restauracjach czy barach i większość ludzi tak właśnie robi. Obsługa przegania w umiarkowany sposób. Czasem, jeszcze w trakcie postoju w porcie, stara się wyrzucać ludzi na zewnętrzny pokład, ale kiedy prom ruszy nikt już na nic nie zwraca uwagi.Nie zauważyłem również, by ktoś kiedyś sprawdzał czy siedzący w fotelach mają właściwe bilety.

Muszę jednak powiedzieć, że zajmowanie miejsc na zewnątrz to najgorszy pomysł z możliwych. Tylni pokład na ogół zadaszony jest jak plażowa smażalnia ryb: falistym, półprzezroczystym czymś. Jest tam albo bardzo gorąco, albo – kiedy prom zmienia kurs względem wiatru – wieje tak, że głowę urywa. To samo jest oczywiście na pokładach bocznych.

Tak więc dużo lepiej jest w środku, gdzie działa klimatyzacja i nie ma hałasu od wiatru. A już całkiem najlepiej znaleźć sobie zaciszne miejsce na podłodze i rozłożyć karimatę i śpiwór. Tak właśnie robiliśmy, kiedy się w tym wszystkim zaczęliśmy orientować.

Nasz pierwszy prom nazywał się „Agios Georgios”. To – jak większość tamtejszej floty – raczej wysłużona jednostka. Ale przyzwoita. Zajęliśmy miejsca w restauracji, na burcie, blisko okien. Minusem tej lokalizacji było to, że co jakiś czas podchodził do nas ktoś z obsługi i zabraniał kłaść się na kanapie. Nie przejmowaliśmy się tym zbytnio.

Kiedy w obcym  kraju wypożyczacie samochód w wypożyczalni, warto zapytać obsługę co zwiedzić w okolicy. Wtedy, na ogół dowiecie się też czego nie warto oglądać. W domyśle: gdzie nie warto jechać ich pięknym samochodem, bo może to być niebezpieczne – oczywiście dla niego. Pojechaliśmy w jedno z takich odradzanych miejsc i rzeczywiście było wspaniałe.
Chodzi o plażę, zwaną też może trochę zbyt szumnie „laguną” Balos, na północno wschodnim cypelku Krety. Jeśli stacjonujecie koło Chani, a nawet w okolicach Retymnonu – na prawdę warto się tam wybrać. Jest lepiej, a na pewno ciekawiej i mniej tłoczno, niż na słynnym Elafonisi, chociaż duuużo trudniej się tam dostać. O to przecież jednak chodzi.
Ale od początku. Jeśli jedziecie od strony Chani, to po minięciu Kissamos musicie jechać już bardzo ostrożnie. W pewnym momencie zjeżdżacie z głównej drogi i plątaniną bocznych, ale jeszcze asfaltowych, dróżek kierujecie się na widoczny w oddali górzysty półwysep. Jak wszędzie w Grecji co jakiś czas macie wrażenie, że wjedziecie komuś na podwórko, lub przejedziecie po palcach jakiemuś dziadkowi czy babci, co siedzą na wykoślawionym krześle przed swoim domem. Raczej zresztą dziadkowi, bo ci więcej się nudzą niż babcie. Po 2-3 kilometrach, u nasady półwyspu asfalt się kończy i zaczyna droga szutrowa. Najpierw szeroka, coraz bardziej się zwęża i pnie pod górę. Niekiedy bywa na prawdę stromo i można mieć wrażenie, że koła buksują na kamieniach. Ale może to tylko wrażenie, bo w powrotnej drodze było dużo lepiej. Cały czas po prawej stronie macie urwisko, a pod nim głęboką, granatową wodę zatoki. Samochodów praktycznie nie ma. Nas nikt nie wyprzedził i nikt nie zamajaczył na horyzoncie, choć na miejscu, na niewielkim parkingu zmieściło się w sumie 20 -30 pojazdów.

Gdy już dojedziecie na miejsce, będzie to tak na prawdę dopiero początek. Koniec tej ok. 10 km drogi znajduje się bowiem na przełęczy, z której jeszcze musicie zejść na plażę – ok. 40 minut marszu w dół i ok godzinę gdy już – wykończeni słońcem i kąpielą – będziecie wracać. Scieżka w części prowadzi po ułożonych kamieniach, a na bardziej stromych odcinkach są schody.
Plaża przypomina Elafonisi. Ten sam bajkowy, turkusowy kolor wody. Ten sam lekko różowy piasek. Chociaż wszystko ma niestety swoje wady. Różowy piasek ma lekko bagienną woń – nie wiem skąd się to bierze. Nie jest to zresztą jakiś wielki problem, bo silny wiatr rozwiewa wszystkie zapachy. Druga sprawa – turkus wody – jest stąd, że jest tu bardzo płytko. Dzieci są zachwycone. Ja byłem trochę mniej. Żeby przestać zamiatać rękoma po dnie, trzeba przejść w wodzie do pół uda ze 200 metrów.
Naprzeciw plaży wyrasta wyspa, na którą bez trudu możecie przejść płytkim przesmykiem. Nieco dalej natomiast, inna wyspa – Gramvousa – na którą już dostać się pieszo nie można, a szkoda bo jest ciekawa. Znajdują się na niej ruiny weneckiej twierdzy, która strzegła drogi na Kretę. U brzegów wyspy stoi rudy od rdzy wrak statku. Na Gramvousę można się dostać statkiem z Kissamos, który po postoju przy niej, przepływa na Balos. Wtedy robi się tam nawet dość tłoczno. Jak na warunki całkowitego odludzia.
Na całej plaży bardzo trudno schować się przed wiatrem i słońcem. Warto więc mieć ze sobą parasol – ale musi być z tych nieco droższych. Widziałem tutaj w sklepikach ze 3 gatunki. Najtańszy, zrobiony z cienkich drutów się gnie na wietrze i wywraca. Trzeba też koniecznie mieć coś do picia i jedzenia. Po tym chodzeniu po wodzie człowiek jest wykończony i wtedy okazuje się, że w największym upale trzeba wracać. Byliśmy świadkami jak dwie osoby idące przed nami schodami w górę, w drodze powrotnej, wymiotowały z wysiłku i (chyba) z przegrzania. A upał gdy się wraca jest wręcz niemożebny! Na dole wiatr, że głowę urywa, a na osłoniętych wzgórzami ścieżkach cisza i piekielne słońce. Z drugiej strony: przynajmniej człowiek się dowie co to są ciepłe kraje.
Po powrocie na parking – nagroda. Niewielki oceniony bar z napojami z lodówki, gdzie barman mówi po polsku „cześć” i „dziękuję”.
Wszędzie pełno kóz, które skaczą na wszystko co pochyłe. Np. na maskę samochodu. Albo do środka samochodu typu kabriolet. Współczuję tym, w których wozie się taki rogacz rozgościł.